Vendosni fjalën kyçe....

Netanyahu: Çfarë e shkaktoi rënien e kryeministrit legjendar të Izraelit?

Middle Israel: Historianët do bien dakord që rënia e Netanyahut nuk u shkaktua nga ndonjë ngjarje, ide apo prirje, po nga karakteri i tij.

Ky nuk është një lavdërim. Edhe nëse drama e këtyre ditëve me të vërtetë çon në largimin e Bibi Netanyahut nga rezidenca kryeministrore në Rrugën Balfour, hija e tij do të qëndrojë ende mbi Izraelin, ndoshta për vite me radhë.

Edhe nëse qeveria Bennett-Lapid materializohet, shanset për një rikthim të Netanyahut do të mbeten të larta: Koalicioni do të jetë i brishtë, Irani mund të sulmojë dhe gjykata mund ta shfajësojë atë, për të përmendur disa nga rrethanat që mund ta bëjnë Netanyahun të rikthehet përsëri në detyrë.

Netanyahu këtë javë doli si një udhëheqës në luhatje, edhe për faktin se ai jeton ende duke mohuar realitetin dhe nuk pranon të pranojë fatin e tij. Historianët ka të ngjarë të shënojnë 2021-shin si vitin kur ylli i tij ra, edhe nëse një ditë karriera e tij do të ringrihet. Pas 12 vitesh drejtpërdrejtë të mjeshtërisë politike, magjistari, i cili ndërtoi zakonisht koalicione, rrëzoi në dysheme kundërshtarët dhe luajti me partitë rivale dhe aleate – i mbaroi marifetet.

Duke rënë dakord kështu në lidhje me rëndësinë e këtij viti, biografët e Netanyahut do t’i drejtohen pyetjes shumë më të ndërlikuar: Çfarë e shkaktoi rënien e tij?

Rëniet e liderëve të fuqishëm janë gjithmonë të ndërlikuara, por ato shpesh janë rrotulluar rreth një ngjarjeje të madhe, ose ngritjes së një ideje të re.

Lyndon Johnson, për shembull, u rrëzua nga një ngjarje – Lufta e Vietnamit, të cilën ai nuk kishte idenë se si ta përfundonte. Në mënyrë të ngjashme, kryeministria e Menachem Begonit përfundoi për shkak të Luftës së Libanit, viktimat në rritje të së cilës ai nuk mundi t’i fshihte dhe kryeministria e David Cameron u rrëzua nga rezultati i referendumit të Brexit, me të cilin ai nuk ishte dakord dhe për të cilin ai nuk u përgatit.

Karriera e Carit Nikolai u varros nga një ide në ngjitje – komunizmi – fuqinë e të cilit ai nuk arriti të vlerësonte, ashtu si Erich Honecker, Nikolai Ceausescu dhe pjesa tjetër e udhëheqësve të fundit komunistë që u rrëzuan nga froni nga forca e lirisë.

Rënia e Netanyahut nuk është rezultat i ndonjë tronditjeje të jashtme.

Ndryshe nga Golda Meir, ai nuk kishte përballë asnjë luftë Yom Kippur. Ndryshe nga Herbert Hoover, ai nuk kishte asnjë përplasje të madhe. Dhe ndryshe nga George Ë. Bush, ai nuk kishte uraganin Katrina. Nëse diçka, ngjarja e madhe që e ilustroi kryeministrinë e tij – shembja e procesit të paqes në Oslo – në të vërtetë e ndihmoi, dhe madje e nxiti, suksesin e tij.

Në mënyrë të ngjashme, trajtimi i tij i ngjarjes së madhe që ilustroi rënien e tij, pandeminë Covid-19, u vlerësua edhe nga kundërshtarët e tij. Në fakt, historianët ka të ngjarë ta shohin ndikimin e pandemisë në rënien e Netanyahut si përmbysje të ndikimit të saj në presidencën e Donald Trump.

Me të njëjtin argument, rënia e Netanyahut nuk është rezultat i një ideje në rritje që ai nuk arriti ta zbulojë ose ta kuptojë; por krejt e kundërta.

Si ministër i Financave, ai përfundoi revolucionin kapitalist të Izraelit, në përputhje me trendet globale të shekullit të kaluar. Si kryeministër në dekadën pasardhëse, kur u përball me mijëra persona që marshuan në rrugë duke kërkuar strehim dhe ushqim më të lirë, Netanyahu filloi një tërheqje të matur nga ortodoksia e tij monetariste, në përputhje me kërkimin global për një kapitalizëm më të dhembshur pas rënies financiare të vitit 2008.

Kështu që rënia e Netanyahut nuk ka të bëjë me ngjarje apo ide. Bëhet fjalë për karakterin.

Të metat e karakterit që nxitën rënien e Netanyahut ishin të dyfishta: shoqërore dhe morale.

Nga ana shoqërore, numri i njerëzve që Netanyahu personalisht i mënjanua, tjetërsoi, poshtëroi duke i kthyer nga aleatët e ngushtë në armiq të betuar, është befasues.

Vetëm në koalicionin në zhvillim ata përfshijnë Gideon Sa’ar, i cili dikur ishte ministri i tij i Arsimit, Avigdor Liberman, i cili dikur ishte drejtori i Përgjithshëm i zyrës së tij, Naftali Bennett, i cili dikur ishte shefi i tij i kabintetit, Ayelet Shaked, i cili dikur ishte shefi i zyrës së tij, Yair Lapid, i cili dikur ishte ministri i tij i Financave, dhe Benny Gantz, i cili ende është ministri i tij i Mbrojtjes dhe zëvendësi nominal.

Kjo është një listë krejt e pjesshme e njerëzve që Netanyahu tjetërsoi  dhe që humbën besimin tek ai që nga vitet 1990, kur ai humbi ministrin e tij të parë të qeverisë, atë të Jashtëm David Levi, ministrin e Financave Dan Meridor, ministrin e Mbrojtjes Yitzhak Mordecai dhe ministrin e Shkencës Benny Filloni.

Në shekullin pasues, humbja e besimit te Netanyahu ishte bërë aq solide dhe e përhapur sa askush nga partnerët e tij të mundshëm të koalicionit nuk do të besonte ndonjë nga premtimet e tij të mëdha për rotacione të dyfishta, të trefishta dhe katërfishta të kryeministrave të vendit. Si mund ta besonte dikush pasi ai shkeli në mes të ditës angazhimin e tij të nënshkruar për tia lënë vendin Gantz vjeshtën e ardhshme?

Si nuk mund ta kuptonte Netanyahu që lënia e Gideon Sa’ar jashtë qeverisë së tij të fundit (me më shumë se 30 anëtarë) do ta bënte këtë të fundit ta urrente dhe ta luftonte Netanyahun? Si mund të mos e kuptonte ai se Bennett nuk do ta falte përpjekjen e tij për të krijuar lajme negative në lidhje me gruan e Bennett? Si do ta falte Gantz dështimin e Netanyahut për ta bërë të ditur se po negocionte marrëveshjet e paqes?

Aftësitë e njerëzve të Netanyahut nuk janë të zakonta. Vetëm një person i gjymtuar emocionalisht mund t’i poshtërojë njerëzit kaq të vazhdueshme dhe kaq intensivisht. Nëse ai nuk mund të mësojë të ndiejë turpin që u shkakton njerëzve të tjerë, dikush do të shpresonte se të paktën mund të mësonte të llogariste se si dhe me çfarë çmimi, ata mund t’i përgjigjen arrogancës së tij. Ai nuk mundi ta bëjë këtë.

Kjo është e meta e aftësive shoqërore që zhvlerëson udhëheqjen e Netanyahut. E meta morale buron prej saj.

Pikërisht ashtu si besonte se ai është kaq i zgjuar, ndërsa të gjithë të tjerët janë budallenj, Netanyahu mori me mend se meqë është kaq i fuqishëm, drejtësia është e vogël. Dhe kështu, ajo që filloi me marrjen e një dhuratë të dyshuar në vlerë prej 1 milion Shekel nga dy milionerë, u pasua shpejt nga futja e një të dënuari për ryshfet në kabinetin e tij, një turp që ishte një parathënie për sulmin pa doreza të Netanyahut ndaj gjyqësorit, që guxoi të sugjerojë se njeriu që mendoi se ishte kaq i fuqishëm, ishte në të vërtetë i vogël.

Në të vërtetë, krahasimi dhe ekuilibrimi i madhështisë dhe vogëlsisë së Netanyahut do të jetë detyra më e ndërlikuar e biografëve të tij. Rënia e tij, megjithatë, nuk do të jetë mister. Ajo rezultoi nga vogëlsia e një udhëheqësi të madh që dinte aq shumë për historinë, ekonominë dhe diplomacinë, dhe kaq pak për njerëzit, drejtësinë dhe besimin.

VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Middleisrael

Përgatiti për Hashtag.al, Klodian Manjani